Jakość Wizualna

PRIORYTET JAKOŚCI W SZTUKACH WIZUALNYCH

Między jakością a bylejakością jest bardzo cienka granica, podobnie jak między kiczem, a dziełem sztuki. Wbrew pozorom, żeby bezpiecznie balansować na tej granicy i jej nie przekraczać, trzeba mieć świadomość zarówno jednej, jak i drugiej strony.

Mistrzem takiegobalansowania był Frank Zappa, amerykański muzyk i kompozytor. Jego geniusz opierał się naumiejętnym łączeniu muzycznych styli i gatunków, często do siebie nieprzystających. Z tej mieszanki powstała nowa jakość, oryginalna, często kontrowersyjna, która do dzisiaj nie doczekała się ani kontynuatorów, ani naśladowców, co wyraźnie świadczy o sile talentu Zappy.

fot. Dariusz Klimczak

Aspekty erudycji

Żeby zdecydować się na takie eksperymenty formalne, trzeba posiadać zarówno erudycję jak i świadomość, dwa elementy, bez których żadna twórczość nie ma szans powodzenia.

Znajomość dokonań innych, wiedza o dziełach sztuki czy – jak kto woli - artystyczna erudycja, ma dwa aspekty. Pierwszy to możliwość dialogu z pracami innych, komentarz do nich, rozwijanie wcześniejszych idei, odniesienia do nich lub pastisz.

Bez tej wiedzy łatwo popaść we wtórność i zostać posądzonym o naśladownictwo. Aspekt drugi, być może istotniejszy, to świadomość dokonań innych, uzmysłowienie sobie ogromu ludzkiej twórczości, jej wpływu na kulturę, nasze postrzeganie świata i własne poszukiwania.

Uświadomienie sobie tego z jednej strony rodzi szacunek i pokorę, z drugiej mobilizuje do kreatywności i odkrywania obszarów dotąd nie eksplorowanych przez innych twórców.
Jest jeszcze aspekt trzeci – jakość naszej pracy. Składają się na nią liczne powiązane ze sobą elementy, których znaczenie zmienia się w zależności od rodzaju twórczości i celu zakładanego na początku procesu tworzenia. Bez świadomego podejścia do kreacji nie jesteśmy w stanie przewidzieć efektu naszych działań, będziemy zawsze zdani na przypadek i powierzchowność.

Na jakość składają się zarówno użyte materiały (strona fizyczna pracy), jak i sfera niematerialna – pomysł, inspiracja, cel, użyte środki artystyczne.

Ich wzajemne przenikanie się tworzy podwaliny kreacji, a znaczenie każdego z tych elementów jest nie do przecenienia.

„Cała radość życia w tworzeniu… Tworzyć znaczy zabić śmierć.”

Romain Rolland

Erudycja i świadomość wpływają znacząco na nasz artystyczny smak. Im więcej wiemy, tym większe wymagania stawiamy twórcom (w tym też samym sobie, jeśli zajmujemy się tworzeniem). Standardy wytyczamy sami. Zależą one od wielu czynników: naszego wykształcenia, zainteresowań, inteligencji, kręgu kulturowego, wrażliwości. Korzystając z kulinarnego porównania, można wysunąć tezę, że smak wyrabia się w miarę konsumowania.

Im więcej pochłaniamy, tym nasze podniebienie staje się bardziej wyrafinowane. Z czasem nie zadowalają nas już proste smaki, poszukujemy potraw oryginalnych, ekstrawaganckich, zdolnych nas zaskoczyć. W tym rzecz, żeby dzieło sztuki wywołało w nas odczucia dotąd nieznane. Ten nowy smak niekoniecznie musi przypaść nam do gustu, jego podstawowym zadaniem jest dostarczenie nowych wrażeń estetycznych, które kształtują właśnie poczucie smaku.

Smak artystyczny

Tę swoistą świadomość estetyczną da się kształtować. Mogą na nią wpływać zarówno czynniki behawioralne, jak i socjologiczne czy psychologiczne.

Przenikanie się tych wpływów odbywa się u każdego inaczej, podobnie jak ich rzutowanie na indywidualny gust. Istotne znaczenie ma w tym przypadku wewnętrzna chęć rozwoju, potrzeba budowania samoświadomości, poszerzania swojej wiedzy na temat i świata, i człowieka.

Bez tego imperatywu wszelkie starania zewnętrzne skazane są na niepowodzenie.
Jakość estetycznych doznań zależna jest w równym stopniu od źródła i adresata.

Świadomy twórca zdaje sobie sprawę, do kogo kieruje swoją pracę, zaś świadomy odbiorca - o wyrobionym smaku artystycznym – jest w stanie docenić starania i intencje tworzącego. Najczęściej te dwa zjawiska (intencje i odbiór) mijają się ze sobą, raz mniej, raz bardziej, rzadko się zdarza idealne porozumienie na linii artysta-widz. Wynika to z podstawowych różnic percepcji. To ciekawe sprzężenie wymagań obu stron może dawać tym lepsze efekty, im większe jest zaangażowanie ich świadomości.

Dzieła niejednoznaczne w odbiorze poruszają w odbiorcy ciągle inne obszary wyobraźni, tworząc nawarstwiające się pokłady znaczeń i interpretacji. W tym tkwi prawdziwe piękno i tajemnica sztuki.

Co to jest jakość wizualna? / Dlaczego jest taka ważna?

Dzięki dynamicznemu rozwojowi technologii, technik multimedialnych i grafiki komputerowej oraz ogólnodostępności Internetu, współczesne sztuki wizualne osiągnęły status najbardziej powszechnego środka wyrazu w historii ludzkości, przez co stały  się głównym medium kreacji otoczenia wizualnego (wybranym przez społeczeństwo informacyjne). Obecnie umiejętności fotografa, grafika komputerowego i edytora, najlepiej w jednym, należą do grupy najbardziej poszukiwanych zestawów w kierunkach doskonalenia zawodowego. Znamienne, że także wśród wszystkich grup społecznych i zawodowych w Polsce, to właśnie dziedziny sztuk wizualnych są wysoko premiowanymi umiejętnościami zawodowymi obok znajomości języków obcych.

Jakość wizualna dotyczy naszego otoczenia. Wpływa w zdecydowanym stopniu na ogólny rozwój, działa pod progiem świadomości, podświadomie kształtuje osobowość, modyfikuje ludzką percepcję.

Nie ma bardziej złożonego obiektu do pomiarów jakości nad otoczenie, ani żaden czynnik nie determinuje bardziej wpływu na to kim jesteśmy, kim możemy się stać.

Kształt otoczenia przechowuje pamięć o minionych pokoleniach, jest dokładnie taki, jakim go uczynimy. Otoczenie jest skarbnicą przyczyn i skutków, wiedzy o nas samych, o historii. Jest najbardziej skomplikowanym żywym organizmem, przestrzenią wszystkiego. To, w jakim otoczeniu przebywamy nakreśla linię horyzontu, decyduje o tym, co widzimy i w jaki sposób postrzegamy, interpretujemy. Dbajmy o jakość tego, co tworzymy a poprawimy ogólną jakość naszego życia.

Obcowanie z twórczością wybitną ma wręcz zbawienny wpływ na pełny rozwój wyobraźni, osobowości, właściwą gospodarkę emocjonalną. O taką relację warto zadbać od lat najmłodszych. Odpowiada bowiem za świadomość jednostki oraz świadomość zbiorową grup społecznych, narodów i rodzaju ludzkiego, będąc źródłem nieustannej inspiracji jako otoczenie człowieka. Artyzm uczy, jak kreować otoczenie, by się w nim dobrze czuć, jak wpływać na swoje otoczenie, aby emanowało ciepłem i wartościami.

Brak elementu jakości i estetyki w życiu społeczno-kulturalnym prowadzi do utraty doświadczeń esencjonalnych dla bytu i świadomości homo sapiens w trakcie nieodwracalnych procesów zachodzących w cywilizacji konsumpcyjnej, a w efekcie przyczynia się do zastoju rozwojowego w skali masowej. Kreatywne myślenie, będące z kolei podstawą innowacyjnej gospodarki kapitałem ludzkim, jest warunkiem samodzielnego rozwoju świadomości.

Digitalizacja komunikacji interpersonalnej i przetwarzania informacji przestała być luksusem. To codzienność, która spycha nad przepaść komunikacyjną starsze pokolenia i osoby potrzebujące nieco więcej czasu na oswojenie się z cyber rzeczywistością.

Wstępne analizy jakości otoczenia wizualnego potwierdzają hipotezy o niskim poziomie przeciętnej jakości produktów i usług, postępującym rozkładzie estetycznym otoczenia wizualnego i braku inicjatyw na rzecz polityki jakości w dziedzinach artystycznych.

Opracowanie i wdrożenie nowych rozwiązań dydaktycznych należy do najtrudniejszych wyzwań nowoczesnej edukacji artystycznej, ponieważ nie tylko wymaga zaangażowania i współpracy specjalistów z wielu różnych dziedzin nauki, ale także czynnej postawy artystów i samych odbiorców rynku.

Interwencja dydaktyczno-naukowa pod postacią kampanii społecznej i uzupełniających szkoleń dla wszystkich grup uczestników rynku sztuki wizualnej to szansa zainicjowania długofalowego procesu restytucji jakości otoczenia wizualnego. To idea społeczna na rzecz stworzenia podstaw dla rozwoju prawdziwej innowacyjności, kreatywności, samorozwoju.

Proponowane kryteria wartościowania wiedzy i sztuki, między innymi analiza wybranych uwarunkowań otoczenia, ocena szans rozwoju i zagrożeń programu jakości,  badanie opinii publicznej, określenie potrzeb i oczekiwań nowoczesnego klienta i usługodawcy kreacji wizualnej oparte są nie tylko na kanonach współczesnych osiągnięć artystycznych, filozofii sztuki i estetyki, lecz także na wiedzy ekonomicznej i psychologicznej o jakości, oraz na podstawie innych osiągnięć nauk ekonomicznych, prawnych i humanistycznych.

Otoczenie wizualne

Jest  w s z y s t k i m, co nas otacza. Mitem jest pogląd, iż podejście ekonomiczne wyklucza wysoki standard jakości życia. Sukces dyscypliny w podejściu procesowym jest dowodem na to, że profesjonalizm organizacji podnosi wydajność pracy i jakość produktu końcowego. Jakość wykonania i walory estetyczne określają charakter otoczenia wizualnego, które z kolei kształtuje nasze szeroko pojęte poczucie estetyki.

Innymi słowy, to się nam podoba, co wzrok podświadomie rejestruje najczęściej. Inwestując w jakość  życia, dokonujemy pozytywnych przemian w skali pokoleń.

Podświadomość współczesnych twórców i odbiorców na co dzień bombardowana jest obrazami, które nie tylko działają destruktywnie lub uwsteczniająco na wyobraźnię, ale przekazywane są w ilościach wielokrotnie przekraczających zdolność właściwej percepcji ogólnej. Przykładem są ujemne skutki społeczne oddziaływania reklam i rzeczywistości tworzonej przez media.

„W królestwie ślepców, jednooki jest królem”

Cywilizacja ślepnie jako ogół twórców i odbiorców, ponieważ całokształt przeciętnego stylu życia sprawia, że przestajemy dostrzegać różnice w wykonaniu poszczególnych elementów otoczenia wizualnego.

Jeśli równy dostęp do edukacji i publikacji powoduje, że każdy na własną rękę tworzy otoczenie wizualne, to przeciętna jakość dzieł wizualnych odpowiada proporcjonalnie poziomowi przeciętnego twórcy i odbiorcy, z najbardziej liczebnej grupy reprezentacyjnej.

Przyjmując założenie, że każdy może np. publikować zdjęcia w Internecie, a niewielu użytkowników posiada talent, umiejętności, doświadczenie i sprzęt profesjonalisty,  to naturalnym jest stwierdzenie, iż niewiele z zamieszczanych w Internecie zdjęć posiada profesjonalną jakość wykonania. Analogicznie, niewiele elementów otoczenia wizualnego nosi znamiona profesjonalizmu. Wnioskując dalej, wraz z upowszechnieniem dostępu do wiedzy i informacji, wiemy i potrafimy przekazać coraz mniej.  Przysłowiowy „gwóźdź   do trumny” odgrywa pośpiech cywilizacyjny.

Definicje, programy edukacyjne w zakresie sztuk wizualnych i działania informacyjne pomijają szerokie spektrum zasadniczych zagadnień dotyczących osiągnięć, jakimi współcześnie dysponuje szeroko rozumiane pojęcie sztuk wizualnych.

Możliwości syntezy technik klasycznych i multimedialnych, ogólnodostępność  i dążenie do „zmieszczenia świata w Internecie” otworzyły drzwi do nowego wymiaru  estetyki powierzchownej. Użytkownicy prezentują swój dorobek na równych zasadach, sami określają swój status nawzajem i decydują o kształcie swych światów.

Program Promocji Jakości w Sztuce Wizualnej (Quality for Visual Arts)

Problem ogólnodostępności dotyczy przede wszystkim wyznaczenia i opracowania standardów jakości w sztuce wizualnej, promocji przykładów dobrej praktyki i zainspirowania mody na jakość, której paradoksalnie zabrakło w modzie na techniki multimedialne i grafikę komputerową, handmade art, galerie artystyczne i promocję twórczego stylu życia. Chaos informacyjny oraz pośpiech cywilizacyjny dezintegrują umiejętność odróżnienia wiedzy od makulatury. W takich warunkach tylko nielicznym udaje się dotrzeć do informacji o najwyższym standardzie jakości.

Wychodząc naprzeciw wyzwaniom takim jak: spadek jakości rynku sztuki użytkowej,

inspirowanie dobrej praktyki artystycznej oraz promocja jakości i estetyki w sztuce wizualnej,

Stowarzyszenie Jakości w Sztukach Wizualnych

uruchomiło autorskie programy jakości, uzupełniające kursy artystyczne

– „Sztuka Wizualna i Techniki Multimedialne”, „Galeria Jakości” i „Artystyczna ruletka”.

Spadek jakości otoczenia wizualnego to coraz wyższa cena, jaką płacą kolejne pokolenia

Przypłacamy wygodą i powszechnością dostępu lepszą jakość naszego życia, dopasowując otoczenie do oczekiwań przeciętnego odbiorcy.

Wraz z nadejściem modernizmu nastał okres powolnego rozkładu estetycznego kolejnych pokoleń, ukoronowany pop kulturą i złudnym poczuciem kontroli nad informacją.

Brak standardów opierających się na realnych umiejętnościach i predyspozycjach do zawodów artystycznych, brak jakichkolwiek zasad określających uprawnienia

do funkcji moderatora galerii artystycznej, brak zróżnicowania dostępu użytkowników do tworzenia kont w galeriach internetowych ze względu na poziom portfolio,

oraz brak skutecznych mechanizmów egzekucji naruszania praw autorskich lub osobistych to tylko niektóre podstawowe obszary problematyczne rynku sztuk wizualnych na całym świecie.

To także powody, dla których ta najmniej liczna, a najbardziej kreatywna społeczność artystów i profesjonalistów

biernie lub wcale nie uczestniczy w próbach lepszego kształtowania świadomości młodych twórców i odbiorców za pomocą Internetu.

SJSW, 2010

(tekst jest fragmentem materiałów Stowarzyszenia Jakości w Sztukach wizualnych, sjsw-aqva.blogspot.com)

Komentarze :

1. Kasia - 19 kwietnia 2012 20:02

   

   absolutnie się zgadzam to co serwuje nam codzienność nie rzuca wyzwań i stopni do pokonywania w kierunku kształtowania siebie